آمبولی ریه
لخته شدن خون در ریه
آمبولی ریه
واژه آمبولی به معنی انسداد شریان به وسیله یک جسم متحرک است. این جسم متحرک به طور معمول یک لخته خون است، اما گاهی اوقات یک توده چربی، یک حباب هوا، تکهای از یک تومور یا دستهای از باکتریهاست. این جسم متحرک به یک رگ خونی واقع در ریهها وارد شده، در آنجا گیر افتاده و مانع از جریان خون میشود.
بیشتر آمبولیها از لختههای خون تشکیل شده و از سیاهرگهای اندامهای تحتانی و لگن منشأ میگیرند.
سیاهرگها، این لخته را به سمت بخش راست قلب منتقل کرده و از آنجا به ریه میفرستند.
آمبولیها میتوانند از دیوارههای قلب نیز منشأ بگیرند.
اگر لختهای در سمت چپ قلب درست شود و به جای ریه، به مغز یا سایر بخشهای بدن برود یا زمانی که لخته جریان خون، بافت را قطع میکند، بافت دچار مرگ (انفارکتوس) میشود.
آمبولی میتواند در همه شریانهای کوچک روی دهد، اما ریهها به طور چشمگیری مستعد این آسیب هستند، زیرا همه خون موجود در بدن، در هر بار گردش خون از ریهها عبور میکند.
گاهی اوقات تشخیص آمبولی ریه دشوار است، به ویژه اگر فرد مبتلا یک بیماری قلبی یا عروقی زمینهای نیز باشد. پزشک برای یافتن لخته، یک پرونده رادیولوژی از قفسه سینه، اسکن ریه و آنژیوگرافی ریه درخواست میکند.
آنژیوگرافی ریه دقیقترین روش تشخیص آمبولی ریه است. طی آنژیوگرافی ریه، یک ماده رنگی به داخل سیاهرگ بازو یا اندام تحتانی تزریق میشود. هنگامی که این ماده در شریانهای ریه گردش مییابد، سرخرگها، روی عکس تهیه شده با اشعه ایکس قابل رویت میشوند و اگر لختهای وجود داشته باشد دیده میشود. پزشک ممکن است آزمایشهای دیگری را نیز درخواست دهد.
آمبولی ریه چه خطری دارد؟
آمبولی ریه در حدود 10 درصد از بیماران، در عرض یک ساعت منجر به مرگ میشود.
اگر فرد زنده بماند و تحت تشخیص و درمان صحیح قرار گیرد، پیامد آن خوب خواهد بود و در صورت نداشتن بیماری جدی، در عرض تنها چند هفته به سلامت طبیعی بازمیگردد.
عمل جراحی، بستری شدن طولانیمدت یا عدم تحرک، سکته مغزی ، حمله قلبی ، چاقی و شکستگی لگن یا استخوان ران خطر آمبولی ریه را افزایش میدهد.
علاوه بر این، هر گونه افزایش تمایل خون به تشکیل لخته، شما رابرای ابتلا به این بیماری، مستعدتر میکند.
درمان
پزشک شما داروهای ضدانعقاد را برای پیشگیری از ایجاد لختههای بیشتر یا بزرگتر شدن لخته موجود تجویز میکند. در ابتدا هپارین به صورت داخل سیاهرگی تجویز میشود که اغلب همراه با آن وارفارین خوراکی نیز داده میشود.
اگر آمبولی ریه وسیع باشد یا چند بار تکرار شود، و یا اینکه بیمار پیش از بروز آمبولی به بیماری قلبیعروقی دچار بوده و یا در مواردی که سایر درمانها موثر نباشند، برای درمان از روش حل کردن لخته استفاده میشود.
پیشگیری
پس از هر نوع جراحی، برای پیشگیری از تشکیل لخته، پزشک شما را تشویق میکند که در اولین فرصت ممکن از جا برخاسته و قدم بزنید تا خودتان و یا فرد دیگری، اندامهای تحتانی شما را ورزش دهد.
زمانی که ناگزیر از نشستن طولانی مدت هستید مانند هنگام سفر با هواپیما یا خودرو، هر چند وقت یکبار قدم بزنید یا حداقل انگشتان پا را خم و راست کرده و پاهای خود را حرکت دهید.
اگر قادر به حرکت نیستید اندامهای تحتانی خود را بالا قرار دهید و جورابهای واریسی بپوشید.
همه این اقدامات به پیشگیری از راکد ماندن خون و تشکیل لخته در سیاهرگهای اندام تحتانی که عامل شایع آمبولی است، کمک میکند.
ارتباط قلب و رگ های خونی
قلب اساساً یک پُمپ عضلانی تو خالی است که بدون توقف، خون را به سراسر بدن پُمپ می کند. اگر چه قلب چندان بزرگ تر از مُشت دست نیست، ولی در طول مدت عمر در حدود 300 میلیون لیتر خون را پمپ می کند.
(با کلیک کردن بر روی تصاویر می توانید آنها را بزرگ تر و واضح تر مشاهده کنید)
رگهای خونی بزرگی که به قلب متصلاند، خون را به ریهها و بدن می برند و باز می گردانند. رگ های خونی کوچک تری که روی سطح قلب قرار دارند، غذا و اکسیژن را به آن رسانده و محصولات دفعی، از قبیل دی اکسید کربن را از آن خارج می کنند.
در داخل قلب، چهار بخش یا محفظه ی جداگانه وجود دارد. سمت راست قلب که از دهلیز راست و بطن راست تشکیل می شود، خون کم اکسیژن را دریافت می کند. در سمت چپ قلب، دهلیز چپ و بطن چپ خون تازه و پُر اکسیژن را دریافت می کند.
قلب بین دو ریه، بر روی دیافراگم (ورقه ی عضلانی گنبدی شکلی که سینه و شکم را از هم جدا می کند) قرار دارد.
حدود دو سوم قلب در سمت چپ بدن قرار دارد. ماهیچه ی قدرتمند قلب به طور مداوم منقبض می شود و خون را از قلب به دیگر قسمتهای بدن می راند. این نوع خاص ماهیچه هیچ گاه خسته نمی شود و فقط در قلب وجود دارد.
تپش قلب و سرعت آن:
قلب در تمام مدت عمر با سرعت بیش از یک بار در ثانیه می تپد. خون از رگ های خونی که «سیاهرگ» نامیده می شوند به درون قلب می ریزد. ماهیچه ی قلبی خون را به سختی فشرده و خون تحت فشار به درون رگ های دیگری که به «سرخرگ» موسومند رانده می شود. همان گونه که ذکر گردید قلب از نوع خاصی ماهیچه ساخته شده است که هیچگاه خسته نمی شود.این ماهیچه 80-60 بار در دقیقه فشرده و رها می شود. وقتی که ورزش می کنیم، این تعداد می تواند تا 100 بار در دقیقه افزایش یابد.
رگهای خونی:
خون وقتی که از قلب خارج می شود، به همه جا نمی ریزد. بلکه به آرامی وارد لولههایی به نام رگ های خونی می شود. نخست خون به داخل لولههایی به نام سرخرگ ها جریان می یابد. سرخرگ هایی که قلب را ترک می کنند، لولههای ضخیمی هستند. بزرگ ترین آن ها "آئورت" نام دارد که قطر آن 5/2 سانتیمتر است. سرخرگ ها بلافاصله به لولههای کوچک تر زیادی تقسیم و شاخه شاخه می شوند.
این رگ های خونی، خون را به همه ی قسمتهای بدن حمل می کنند. هر چه از قلب دورتر می شوند، رگ های خونی بیشتری و با اندازههای کوچک تری وجود دارد.
باریک ترین رگ های خونی، «مویرگ» نام دارند که برای دیدن آن ها نیاز به میکروسکوپ است. مویرگها به یکدیگر ملحق می شوند و رگ های بزرگ تری را بوجود می آورند. این رگ ها، خون را به سمت قلب بر می گردانند. این رگ ها سیاهرگ نامیده می شوند که هر چه به سمت قلب نزدیک تر می شوند، تعدادشان کمتر و اندازهشان بزرگ تر می شود. بزرگ ترین سیاهرگ ها، خون را به داخل قلب تخلیه می کنند.
در واقع رگ ها، خون بدن را در یک چرخه حمل می کنند. سرخرگ ها خون را از قلب دور می کنند، مویرگ ها به قسمتهای مختلف بدن خون رسانی می کنند، سیاهرگ ها خون را به قلب برمی گردانند. قلب و رگ های خونی را سیستم گردش خون می نامند که موجب گردش خون در تمام بدن می شوند. در واقع قلب بهترین پمپی است که در این امر دخالت دارد.
تقديم به تمام تكنسين هاي فوريت هاي پزشكي ودانشجويان عزيز اين رشته